هم‌سُرایی در رثای یک بحران

هم‌سُرایی در رثای یک بحران



کارگردان «تالان» گفت:« از زمان نخستین ارائه‌ی فیلم تاکنون هیچ‌کس این پرسش را مطرح نکرد که چرا از میان مسئولان مربوطه کسی در فیلم حضور ندارد. واقعیت این است که نمی‌خواستیم پای دعوا و مجادله را به فیلم باز کنیم و برای جلوگیری از ابراز حرف‌های متناقض تصمیم گرفتیم حرف اصلی فیلم را در قالب یک هم‌سُرایی اجرا کنیم.»

به گزارش ایسنا، شامگاه روز گذشته (یک‌شنبه هشتم شهریور) مستند «تالان» در سالن سینماحقیقت مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی به نمایش درآمد و سپس این فیلم با حضور مهرداد فراهانی به‌ عنوان منتقد مهمان مورد نقد و بررسی قرار گرفت.

در ابتدای این جلسه محمدصادق دهقانی، کارگردان فیلم «تالان» در پاسخ به پرسش ناصر صفاریان، مجری برنامه و مسئول جلسه‌های نمایش فیلم مرکز درباره‌ی دلیل تمرکز فیلم بر استان خراسان گفت: «این فیلم ابتدا قرار بود بر کل ایران تمرکز داشته باشد اما از آن‌جا که جرقه‌ی اصلی تولید فیلم توسط «جمعیت ناجیان آب» واقع در همین استان زده شد، تصمیم گرفتیم جغرافیای کار را کمی محدودتر در نظر بگیریم تا بتوانیم به آمار واقعی‌تری برسیم. با این وجود وقتی کمی بیش‌تر تحقیق کردیم متوجه شدیم بحرانی‌ترین آب‌های زیرزمینی در زمینه‌ی اضافه برداشت در همین استان قرار دارد و به همین دلیل تصمیم گرفتیم موضوع فیلم را بر استان خراسان متمرکز کنیم.»

دهقانی که در فیلم خود به فاجعه‌ی کم‌آبی و تاثیر عمیق و جدی آن بر اقلیم ایران پرداخته گفت: «سعی کردم تحقیقات فیلم را گسترش بدهم و به این موضوع در سطح کشور بپردازم. در خود فیلم هم اشاره‌هایی کلی‌ در این‌باره وجود دارد. اما به نظرم درباره‌ی آب‌های زیرزمینی، شکل فعلی در همین حد کفایت می‌کند.»

بخش بعدی جلسه به صحبت‌های منتقد مهمان برنامه اختصاص داشت. در این بخش، مهرداد فراهانی با اشاره به انتخاب معنادار استان خراسان به عنوان سرزمین و مهد ادبیات کهن فارسی گفت: «اشاره‌ی فیلم به خطر بی‌آبی و فروپاشی تمدن در این منطقه، استعاره‌ از فاجعه‌ای است که متاسفانه تمام ایران را زیر تیغِ تیزِ تهدید خود گرفته است.»

وی سپس انتخاب عنوان «تالان» (به معنی «تاراج») را یک انتخاب هوشمندانه توصیف کرد و با اشاره به این که تولید چنین فیلمی در راستای سایر مستندهای هشداردهنده درباره‌ی بحران کم‌آبی قرار می‌گیرد گفت: «شباهتی که این فیلم‌ها را به هم پیوند می‌دهد این است که در اغلب آن‌ها مخاطب به جای همراه شدن با شخصیت‌ها جذب موضوع و تحقیقاتی که درباره‌ی آن صورت گرفته می‌شود. نکته‌هایی که در برخی موارد جزو تحقیقات دانشگاهی دسته‌بندی می‌شوند.»

فراهانی هم‌چنین گفت: «تولید این فیلم‌ها از مقطعی به بعد با خوردن برچسبی تحت عنوان «مستندهای تلویزیونی» که به ساختار روایی آن‌ها اشاره دارد کم‌رنگ شد و روایت‌های شخصیت‌محور جای آن‌ها را گرفت. فیلم‌هایی که البته شاید از قابلیت نمایش در سطحی نسبتاً گسترده‌تر برخوردار باشند اما متاسفانه بر نحوه‌ی روایت سایر مستندها سایه انداخته‌اند.»

وی افزود: «به نظر می‌رسد همان‌طور که بحران کم‌آبی بر روحیه‌ی بسیاری از ما تاثیرگذار بود، بدنه‌ی سینمای مستند را نیز با تغییراتی مواجه کرد و باعث شد برخی مستندسازان به این فکر بیفتند تا به جای همراه شدن با شخصیت‌ها، موضوع را در قالب یک تحقیق مدوّن و منسجم ارائه دهند.»

در بخش بعدی برنامه، محمدصادق دهقانی در پاسخ به پرسش مجری برنامه درباره‌ی مخاطب فرضی فیلم خود گفت: «حرف‌های کارشناسانی که بعضی از آن‌ها در فیلم هم حضور دارند آن‌قدر بر من تاثیرگذار بود که با خودم گفتم این فیلم به هر شکلی هست باید ساخته شود؛ حتی اگر جایی برای نمایش آن وجود نداشته باشد. به همین دلیل می‌توان گفت زمانی که ساخت این فیلم آغاز شد هرگز به مخاطب آن فکر نمی‌کردم.»

وی سپس با اشاره به تولید بیش از سی فیلم درباره‌ی بحران کم‌آبی در ایران گفت: «زمانی که در وضعیتی بحرانی قرار می‌گیریم هرکدام از ما وظیفه داریم تا درباره‌ی آن کاری انجام دهیم، اما کسب درآمد از طریق همان بحران، کار ناجوانمردانه‌ای است.»

دهقانی هم‌چنین با اشاره به تلویزیون به عنوان جایگاه اصلی پخش فیلم‌های مستند گفت: «این روزها فیلم‌هایی که موضوع خود را از طریق گفتار متن و انجام گفت‌وگو با اشخاص پیش ببرند، با برچسب «مستندهای تلویزیونی» مواجه می‌شوند اما نکته این‌جاست که مجموع حرف‌هایی که در «تالان» گفته می‌شود به قدری زیاد، مبهم و پیچیده بود که برای پیوند دادن آن‌ها به همدیگر راه دیگری به غیر این وجود نداشت.»

در ادامه‌ی جلسه، مهرداد فراهانی با اشاره به مستندهای هشداردهنده‌ای که در سال‌های گذشته درباره‌ی منابع طبیعی و محیط زیست ساخته شده گفت: «متاسفانه زمان هشداردهندگیِ بسیاری از این فیلم‌ها به پایان رسیده و به تعبیر یکی از کارشناسانی که در مستند «تالان» حضور دارد، همین نکته نشان می‌دهد ظاهراً عظم خاصی برای برطرف شدن مشکل‌ و عبور از بحران‌ها وجود ندارد.»

وی سپس تشریح مفاهیم علمی و تبدیل اخبار روزنامه‌ها و رسانه‌های مختلف به اخبار رادیویی را یکی از ویژگی‌های مستند «تالان» برشمرد و گفت: «نمایش آمارها و نمودارهای گرافیکی از جمله تمهیدهایی است که می‌توانست به تاثیرگذاری بیش‌تر بر مخاطب کمک کند؛ ولی متاسفانه در شکل فعلی از فیلم دریغ شده و جای آن کمی خالی به نظر می‌رسد.»

در ادامه‌ی جلسه، محمدصادق دهقانی گفت: «از زمان نخستین ارائه‌ی فیلم تاکنون هیچ‌کس این پرسش را مطرح نکرد که چرا از میان مسئولان مربوطه کسی در فیلم حضور ندارد. واقعیت این است که نمی‌خواستیم پای دعوا و مجادله را به فیلم باز کنیم و برای جلوگیری از ابراز حرف‌های متناقض تصمیم گرفتیم حرف اصلی فیلم را در قالب یک هم‌سُرایی اجرا کنیم.»

وی افزود: «متاسفانه حل بحران کم‌آبی هر لحظه به نقطه‌ی پایانی خود نزدیک می‌شود و دیگر زمانی برای پاسخ‌گویی و جنجال‌های رسانه‌ای در این زمینه وجود ندارد. به همین دلیل در فیلم به این نکته اشاره می‌شود که در این زمینه همه‌ی ما تقصیر داریم و مقصر اصلی، خِرَد جمعی ماست که عامل بروز چنین وضعی است.»

دهقانی هم‌چنین گفت: «جایگزین ما برای جای خالی مسئولان، اخبار روزنامه‌ها و رسانه‌های مختلف بود که استناد و بازخورد آن‌ها در گفته‌های کارشناسان حاضر در فیلم نمود داشت.»

وی سپس در پاسخ به پرسش ناصر صفاریان درباره‌ی عدم اشاره‌ی صریح به برخی مقاطع مهم تاریخی، از جمله در سال‌های اخیر گفت: «اشاره‌ی مستقیم به برخی جزییات می‌توانست پیچیدگی کار و هم‌چنین نیاز به پاسخ‌گویی از سوی مسئولان را بیش‌تر کند. در ضمن اعتقاد ندارم که فیلم «تالان» در آینده هم می‌تواند کاربرد داشته باشد. چنان که دو سال پیش (زمان ساخته شدن فیلم) هم برای نمایش و تاثیرگذاری احتمالی آن کمی دیر بود.»

دهقانی هم‌چنین در پاسخ به پرسش دیگری درباره‌ی نمایش فیلم برای مسئولان مرتبط با مقوله‌ی بحران کم‌آبی در ایران گفت: «نسخه‌هایی از این فیلم به وزارت نیرو و مسئولان آب‌های زیرزمینی ارائه شده و آن‌ها فعلاً بصورت ضمنی قول داده‌اند تا در هنگام نمایش عمومی فیلم به اکران آن کمک کنند.»

وی در ادامه‌ی صحبت‌های خود گفت: «در ساخت این فیلم هیچ‌گونه تلاشی برای ایجاد وحشت و نگرانی صورت نگرفته است؛ چرا که روح و جسم ما به همان نسبت که نسبت به لمس کلمه‌ی «بحران» بی‌حس شده، نسبت به احساس ترس و فاجعه نیز از خود واکنش چندانی بروز نمی‌دهد! به همین دلیل تصمیم گرفتیم به جای ایجاد وحشت در بین تماشاگران، به دلایل وقوع این بحران عظیم اشاره کنیم.»

دهقانی گفت: «در کشور ما بیش از پنجاه سال است درباره‌ی بحران کم‌آبی و بی‌آبی صحبت می‌شود. حال آن که ما بیش از بحران با یک فاجعه روبه‌رو هستیم. فاجعه‌ی ساکتی که در یک‌قدمی ما هر روز عمیق و عمیق‌تر می‌شود و متاسفانه ما برای برطرف شدن آن هیچ کاری انجام نمی‌دهیم.»

وی سپس با اشاره به روند موفقیت‌آمیز طرح تعادل‌بخشی به آب‌های زیرزمینی گفت: «این مشکل خوش‌بختانه به سوی بهبود در حال حرکت است، اما از آن‌جا که تعداد نیروهای مخالف بیش‌تر از موافقان چنین طرحی است سرعت حرکت آن چندان مطلوب نیست.»

کارگردان «تالان» در بخش پایانی جلسه‌ی نقد و بررسی این فیلم با اشاره به تلاش‌های انجام شده برای نمایش عمومی آن گفت: «تولید این مستند بدون همکاری خالصانه‌ی گروه سازنده‌ که بی هیچ چشم‌داشتی در ساخت آن مشارکت کردند امکان‌پذیر نبود.»

وی گفت: «اعضای سازمان مردم‌نهاد «جمعیت ناجیان آب» کسانی هستند که به هیچ جناح و گروهی وابسته نیستند و تنها به فکر نجات آب هستند. امیدوارم نمایش عمومی «تالان» بتواند صدای تلاش‌ آن‌ها را به گوش مخاطبان واقعی این فیلم برساند.»

انتهای پیام

منبع: ایسنا

درباره

بدون دیدگاه

ارسال دیدگاه

اجرا شده توسط: همیار وردپرس